Tuổi tác tăng lên khiến cơ thể có nhiều thay đổi về chuyển hóa, khối cơ, khả năng nhai nuốt và cảm giác thèm ăn. Nhiều người trên 70 tuổi còn phải sống chung với các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận. Vì vậy, lựa chọn thực phẩm phù hợp là một trong những yếu tố quan trọng giúp duy trì thể lực và chất lượng cuộc sống.
Không phải thực phẩm nào cũng gây hại cho tất cả người cao tuổi. Mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc vào khẩu phần, tần suất sử dụng, tình trạng sức khỏe và thuốc đang dùng. Thay vì loại bỏ quá nhiều món ăn, người lớn tuổi nên ưu tiên thực phẩm tươi, đa dạng nguồn dinh dưỡng và hạn chế những nhóm thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ bệnh tật khi tiêu thụ thường xuyên.
1. Thực phẩm chứa nhiều muối làm tăng gánh nặng cho tim mạch
Dưa muối, cà muối, cá khô, mắm, thịt xông khói, xúc xích và mì ăn liền là những thực phẩm có thể chứa lượng natri cao. Nếu thường xuyên ăn quá mặn, cơ thể có thể giữ nước nhiều hơn, làm tăng huyết áp và gây thêm áp lực cho tim, mạch máu cũng như thận.
Ở người cao tuổi mắc tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận mạn tính, kiểm soát lượng natri trong khẩu phần càng cần được chú ý. Việc ăn mặn kéo dài có thể khiến bệnh khó kiểm soát hơn, đồng thời góp phần làm tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
Để giảm lượng muối, người cao tuổi nên hạn chế chấm thêm nước mắm, nước tương trong bữa ăn, giảm các món kho quá mặn và không sử dụng thường xuyên thực phẩm đóng gói nhiều natri. Có thể thay đổi hương vị bằng hành, tỏi, gừng, chanh hoặc các loại rau thơm.
Điều quan trọng là không chỉ chú ý lượng muối cho trực tiếp vào món ăn mà còn cần đọc nhãn dinh dưỡng của các sản phẩm đóng gói. Nhiều thực phẩm có vị không quá mặn nhưng vẫn chứa lượng natri đáng kể.
2. Bánh kẹo và đồ uống nhiều đường ảnh hưởng đến đường huyết
Nước ngọt, trà sữa, bánh kem, kẹo, chè nhiều đường và các loại nước trái cây bổ sung đường có thể cung cấp nhiều năng lượng nhưng ít chất xơ và các dưỡng chất cần thiết.
Khi sử dụng thường xuyên với lượng lớn, những thực phẩm này có thể góp phần làm tăng tổng năng lượng nạp vào, gây tăng cân và khiến việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn. Đây là vấn đề đáng lưu ý đối với người mắc đái tháo đường type 2 hoặc có nguy cơ rối loạn chuyển hóa.
Tuy nhiên, người cao tuổi không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn mọi món ngọt. Điều cần thiết là điều chỉnh khẩu phần, giảm tần suất sử dụng và ưu tiên thực phẩm ít đường. Thay nước ngọt bằng nước lọc, trà không đường hoặc ăn trái cây nguyên quả thay cho các món tráng miệng nhiều đường là những thay đổi tương đối đơn giản.
Trái cây tươi vẫn cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ. Người mắc đái tháo đường nên lựa chọn loại quả, khẩu phần và thời điểm ăn phù hợp với kế hoạch kiểm soát đường huyết, thay vì kiêng toàn bộ trái cây.
3. Đồ chiên rán nhiều dầu mỡ không có lợi cho sức khỏe tim mạch
Gà rán, khoai tây chiên, thức ăn nhanh, bánh chiên và các món thường xuyên được chế biến bằng cách ngập dầu có thể chứa nhiều năng lượng. Một số sản phẩm còn giàu chất béo bão hòa, đặc biệt khi sử dụng nhiều mỡ động vật hoặc nguyên liệu giàu chất béo.
Chế độ ăn có nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol LDL ở một số người, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Việc ăn nhiều món chiên rán cũng dễ khiến tổng lượng năng lượng trong khẩu phần vượt nhu cầu.
Đối với người cao tuổi ít vận động hoặc đang kiểm soát mỡ máu, nên giảm tần suất ăn đồ chiên ngập dầu. Thay vào đó, có thể lựa chọn hấp, luộc, nấu canh, kho nhạt hoặc áp chảo với lượng dầu vừa phải.
Không phải tất cả chất béo đều có hại. Dầu thực vật phù hợp, các loại hạt và cá là những nguồn chất béo có thể góp phần tạo nên chế độ ăn cân đối. Mục tiêu là lựa chọn loại chất béo tốt hơn và kiểm soát lượng sử dụng, thay vì kiêng hoàn toàn chất béo.
4. Thực phẩm tinh chế, ít chất xơ dễ khiến khẩu phần mất cân đối
Bánh mì trắng, bánh ngọt làm từ bột tinh luyện và một số loại ngũ cốc đã loại bỏ phần lớn cám có thể cung cấp năng lượng nhanh nhưng thường ít chất xơ hơn các sản phẩm nguyên hạt.
Nếu chế độ ăn chủ yếu dựa vào thực phẩm tinh chế, thiếu rau củ, trái cây và các nguồn chất xơ khác, người cao tuổi có thể khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng và dễ bị táo bón. Với người mắc đái tháo đường, khẩu phần giàu carbohydrate tinh chế còn có thể khiến đường huyết sau ăn tăng nhanh hơn, tùy loại thực phẩm và lượng ăn.
Cơm trắng không phải thực phẩm có hại và vẫn có thể xuất hiện trong chế độ ăn của người lớn tuổi. Điều quan trọng là cân đối khẩu phần, kết hợp cơm với rau, protein và những nguồn chất xơ phù hợp.
Có thể thay đổi thực đơn bằng yến mạch, bánh mì nguyên cám, gạo lứt hoặc các loại đậu nếu phù hợp với khả năng nhai nuốt và tiêu hóa. Người có bệnh đường tiêu hóa hoặc khó nhai nên tăng chất xơ từ từ, đồng thời uống đủ nước theo nhu cầu và hướng dẫn y tế.
5. Thịt chế biến sẵn nên được sử dụng hạn chế
Xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói, lạp xưởng và một số loại thịt chế biến sẵn thường chứa nhiều muối, đồng thời có thể chứa chất bảo quản tùy sản phẩm.
Ăn nhiều thịt chế biến sẵn trong thời gian dài có liên quan đến nguy cơ ung thư đại trực tràng. Hàm lượng natri cao trong nhiều sản phẩm cũng không có lợi cho người cần kiểm soát huyết áp hoặc chức năng thận.
Tuy nhiên, không nên đánh đồng tất cả thực phẩm chế biến với mức độ nguy cơ giống nhau. Với nhóm thịt chế biến sẵn, cách tiếp cận hợp lý là giảm tần suất sử dụng, thay bằng các nguồn protein ít chế biến như cá, thịt gia cầm, trứng, đậu phụ hoặc thịt nạc tươi được nấu chín.
Người cao tuổi cần chú ý ăn đủ protein để duy trì khối cơ, đặc biệt khi ăn uống kém hoặc có nguy cơ suy dinh dưỡng. Việc hạn chế thịt chế biến sẵn không đồng nghĩa với việc cắt giảm protein trong khẩu phần.
Khi mua thực phẩm đóng gói, nên đọc thành phần và bảng dinh dưỡng, chú ý lượng natri, chất béo bão hòa và khẩu phần thực tế.
6. Đồ ăn sống, tái hoặc chưa chín kỹ làm tăng nguy cơ ngộ độc
Người trên 70 tuổi có thể dễ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn khi mắc các bệnh lây truyền qua thực phẩm, đặc biệt nếu đồng thời có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch suy giảm.
Các món như tiết canh, gỏi cá, thịt tái, trứng chưa chín kỹ, sữa chưa tiệt trùng và rau sống không được làm sạch đúng cách có thể mang vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh. Nguy cơ còn phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu, quá trình bảo quản và vệ sinh khi chế biến.
Ngộ độc thực phẩm có thể gây nôn, tiêu chảy, đau bụng và mất nước. Ở người cao tuổi, mất nước có thể nhanh chóng làm tình trạng sức khỏe xấu đi, nhất là khi đang mắc bệnh tim hoặc thận.
Để phòng ngừa, cần nấu chín kỹ thịt, cá và trứng; sử dụng sữa đã tiệt trùng hoặc thanh trùng an toàn; rửa sạch rau củ dưới vòi nước; đồng thời tách riêng thực phẩm sống và thức ăn đã nấu chín. Thức ăn thừa cần được bảo quản lạnh đúng cách và hâm nóng kỹ trước khi sử dụng.
Đặc biệt, không nên dựa vào mùi vị hoặc vẻ ngoài để xác định thực phẩm có an toàn hay không, bởi một số tác nhân gây bệnh không làm thức ăn thay đổi rõ rệt.
7. Rượu bia có thể làm tăng nguy cơ té ngã và tương tác thuốc
Rượu, bia và các đồ uống có cồn có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ thăng bằng, phản xạ và phán đoán. Ở người cao tuổi, những tác động này đáng lưu ý vì nguy cơ té ngã và chấn thương thường cao hơn.
Rượu bia còn có thể tương tác với thuốc điều trị, bao gồm một số thuốc an thần, thuốc ngủ, thuốc giảm đau và thuốc điều trị bệnh mạn tính. Sự kết hợp không phù hợp có thể gây buồn ngủ quá mức, chóng mặt hoặc các phản ứng bất lợi khác.
Việc sử dụng đồ uống có cồn cũng có thể ảnh hưởng đến gan, giấc ngủ và khả năng kiểm soát một số bệnh lý. Vì vậy, người cao tuổi nên tránh rượu bia nếu đang dùng thuốc có nguy cơ tương tác, có bệnh gan, tiền sử té ngã hoặc được bác sĩ khuyến cáo không sử dụng.
Nếu không uống rượu bia, không nên bắt đầu uống với mục đích cải thiện sức khỏe tim mạch. Với người đang uống thường xuyên, nên trao đổi với nhân viên y tế để được tư vấn phù hợp với tình trạng sức khỏe và thuốc đang dùng.
Xây dựng chế độ ăn phù hợp sau tuổi 70
Hạn chế những thực phẩm không có lợi chỉ là một phần trong chăm sóc dinh dưỡng người cao tuổi. Việc ăn quá ít hoặc kiêng khem quá mức cũng có thể gây thiếu năng lượng, mất cơ và suy dinh dưỡng.
Một chế độ ăn hợp lý nên bảo đảm đủ protein, rau củ, trái cây, các nguồn carbohydrate phù hợp và chất béo lành mạnh. Người cao tuổi cần chú ý uống đủ nước, duy trì hoạt động thể chất trong khả năng và theo dõi cân nặng để phát hiện sớm tình trạng ăn uống kém.
Đối với người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh thận hoặc bệnh tim mạch, khẩu phần nên được điều chỉnh theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Nhu cầu hạn chế muối, đường, kali, protein và chất lỏng không giống nhau ở tất cả mọi người.
Ưu tiên thực phẩm tươi, ăn đa dạng, giảm món quá mặn hoặc nhiều đường và bảo đảm an toàn thực phẩm là những nguyên tắc thiết thực giúp người trên 70 tuổi duy trì thể lực, hỗ trợ kiểm soát bệnh mạn tính và nâng cao chất lượng cuộc sống.
Powered by Froala Editor