Thường xuyên thức giấc giữa đêm để đi vệ sinh có thể khiến nhiều người lo ngại chức năng thận đang suy giảm. Tuy nhiên, tiểu đêm còn liên quan đến thói quen sinh hoạt, đường huyết cao, rối loạn bàng quang và các vấn đề tiết niệu khác. Xác định đúng nguyên nhân là bước quan trọng để có hướng xử lý phù hợp.
Tiểu đêm là tình trạng phải thức giấc trong thời gian ngủ để đi tiểu. Nếu hiện tượng này lặp lại thường xuyên, giấc ngủ có thể bị gián đoạn, dẫn đến mệt mỏi, giảm tập trung và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống.
Thận giữ vai trò lọc máu, đào thải chất cặn bã và điều hòa lượng nước, điện giải trong cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng cô đặc nước tiểu có thể bị ảnh hưởng, khiến người bệnh đi tiểu nhiều hơn, kể cả vào ban đêm. Tuy nhiên, đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của bệnh thận.
Trên thực tế, tiểu đêm có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, không nên tự kết luận thận yếu chỉ dựa vào số lần đi vệ sinh trong đêm.
1. Uống nhiều nước vào buổi tối, sử dụng caffeine hoặc rượu bia
Một trong những nguyên nhân phổ biến khiến nhiều người đi tiểu đêm là uống nhiều nước gần giờ đi ngủ. Khi lượng chất lỏng đưa vào cơ thể tăng lên, thận sẽ điều chỉnh lượng nước đào thải qua nước tiểu, khiến bàng quang nhanh đầy hơn.
Ngoài nước lọc, trà, cà phê và một số loại đồ uống chứa caffeine cũng có thể góp phần gây tiểu đêm. Caffeine có tác dụng lợi tiểu ở một số người, đồng thời có thể làm tăng cảm giác buồn tiểu hoặc khiến giấc ngủ kém sâu.
Rượu bia cũng có thể làm tăng lượng nước tiểu do ảnh hưởng đến hormone vasopressin, hormone giúp cơ thể giữ nước. Khi tác dụng điều hòa này bị giảm, cơ thể có thể đào thải nhiều nước hơn bình thường.
Nếu tình trạng tiểu đêm xuất hiện sau khi thay đổi thói quen uống nước hoặc sử dụng các loại đồ uống trên, người mắc có thể thử điều chỉnh thời điểm uống. Nên phân bổ lượng nước hợp lý trong ngày, hạn chế uống quá nhiều ngay trước khi ngủ và tránh caffeine vào buổi chiều tối nếu nhạy cảm với chất này.
Tuy nhiên, không nên tự ý hạn chế nước quá mức, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc cơ thể đang mất nước. Người được bác sĩ hướng dẫn kiểm soát lượng dịch do bệnh tim, thận hoặc bệnh lý khác cần tuân thủ chỉ định riêng.
2. Đường huyết cao có thể khiến người bệnh tiểu đêm
Tiểu đêm kèm khát nước liên tục là dấu hiệu cần lưu ý, đặc biệt ở người có nguy cơ mắc đái tháo đường.
Khi đường huyết tăng cao vượt quá khả năng tái hấp thu glucose của thận, đường có thể xuất hiện trong nước tiểu và kéo theo nước, làm tăng lượng nước tiểu được tạo ra. Người bệnh vì vậy có thể đi tiểu nhiều cả ban ngày lẫn ban đêm.
Ngoài tiểu nhiều, đái tháo đường còn có thể gây khát nước bất thường, mệt mỏi, nhìn mờ và sụt cân không chủ ý. Tuy nhiên, một số người mắc bệnh trong giai đoạn đầu lại không có triệu chứng rõ ràng.
Nếu thường xuyên tiểu đêm mà không giải thích được bằng thói quen sinh hoạt, nhất là khi kèm khát nước nhiều hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, nên đi khám để được kiểm tra đường huyết.
Kiểm soát tốt đường huyết không chỉ giúp hạn chế các triệu chứng do tăng glucose mà còn góp phần bảo vệ thận, bởi đái tháo đường kéo dài có thể gây tổn thương các mạch máu nhỏ trong cơ quan này.
3. Phì đại tuyến tiền liệt ở nam giới
Ở nam giới trung niên và lớn tuổi, tiểu đêm nhiều lần có thể liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt lành tính.
Tuyến tiền liệt nằm ngay dưới bàng quang và bao quanh một phần niệu đạo. Khi tuyến này lớn lên, đường thoát nước tiểu có thể bị chèn ép, khiến dòng tiểu yếu, ngắt quãng hoặc khó bắt đầu đi tiểu. Bàng quang cũng có thể không được làm rỗng hoàn toàn, khiến người bệnh nhanh chóng có cảm giác buồn tiểu trở lại.
Những biểu hiện thường gặp gồm đi tiểu nhiều lần, tiểu đêm, dòng tiểu yếu, phải rặn khi tiểu hoặc cảm giác vẫn còn nước tiểu sau khi đi vệ sinh.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp tuyến tiền liệt to đều gây triệu chứng, và tiểu đêm cũng không đồng nghĩa với phì đại tuyến tiền liệt. Việc thăm khám tiết niệu giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.
Đặc biệt, nếu không thể đi tiểu dù có cảm giác bàng quang căng tức, người bệnh cần được cấp cứu kịp thời.
4. Suy giảm chức năng thận cũng có thể gây tiểu đêm
Mặc dù không phải nguyên nhân duy nhất, bệnh thận vẫn là vấn đề cần xem xét khi tình trạng tiểu đêm kéo dài, đặc biệt ở người có yếu tố nguy cơ.
Thận khỏe mạnh có khả năng điều chỉnh lượng nước bài tiết theo nhu cầu cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng cô đặc nước tiểu có thể bị hạn chế, khiến người bệnh tạo ra lượng nước tiểu lớn hơn, kể cả vào ban đêm.
Tuy nhiên, bệnh thận mạn giai đoạn đầu thường không có triệu chứng rõ ràng. Một số người vẫn đi tiểu bình thường dù chức năng thận đã suy giảm. Vì vậy, chỉ dựa vào số lần đi tiểu hoặc đặc điểm nước tiểu không thể xác định chính xác tình trạng hoạt động của thận.
Các dấu hiệu cần lưu ý khác gồm phù ở chân hoặc quanh mắt, nước tiểu có máu, nước tiểu nhiều bọt kéo dài và mệt mỏi không rõ nguyên nhân. Những biểu hiện này không phải lúc nào cũng do bệnh thận, nhưng cần được đánh giá nếu xuất hiện dai dẳng.
Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận nên chủ động kiểm tra sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ.
Các xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá chức năng thận gồm creatinine máu và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR). Xét nghiệm nước tiểu tìm albumin cũng có thể giúp phát hiện tổn thương thận sớm, ngay cả khi chưa có biểu hiện rõ rệt.
5. Bàng quang tăng hoạt và rối loạn giấc ngủ
Một nguyên nhân khác thường bị bỏ qua là bàng quang tăng hoạt. Người mắc tình trạng này có thể đột ngột buồn tiểu, khó nhịn và phải đi vệ sinh nhiều lần cả ngày lẫn đêm, ngay cả khi lượng nước tiểu mỗi lần không nhiều.
Ngoài ra, một số người thức giấc vì mất ngủ, đau nhức hoặc rối loạn giấc ngủ rồi mới đi vệ sinh do đã tỉnh giấc. Trong trường hợp này, tiểu đêm có thể không phải nguyên nhân ban đầu khiến giấc ngủ bị gián đoạn.
Người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ cũng có thể tăng lượng nước tiểu ban đêm. Tình trạng này thường cần được chú ý nếu đi kèm ngáy to, ngủ không sâu hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày.
Để phân biệt các nguyên nhân, bác sĩ có thể hỏi về thời điểm đi tiểu, lượng nước tiểu mỗi lần, thói quen uống nước, thuốc đang sử dụng và những triệu chứng đi kèm.
Khi nào cần đi khám vì tiểu đêm nhiều lần?
Không có một con số duy nhất phù hợp với tất cả mọi người để xác định tiểu đêm là bất thường. Tuy nhiên, nếu thường xuyên phải thức giấc từ hai lần trở lên mỗi đêm, đặc biệt khi tình trạng mới xuất hiện, kéo dài hoặc ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, người mắc nên cân nhắc đi khám.
Cần được đánh giá y tế sớm nếu tiểu đêm đi kèm các biểu hiện như:
Tiểu buốt, tiểu rắt, nước tiểu có máu hoặc đau vùng bụng dưới.
Đau vùng hông lưng, sốt hoặc rét run.
Khát nước nhiều, tiểu nhiều cả ngày và sụt cân không rõ nguyên nhân.
Phù chân, mệt mỏi kéo dài hoặc nước tiểu nhiều bọt dai dẳng.
Nếu không thể đi tiểu, đau dữ dội, sốt kèm đau hông lưng hoặc có máu trong nước tiểu kèm triệu chứng nghiêm trọng, cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.
Để tìm nguyên nhân, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm nước tiểu, đường huyết, chức năng thận hoặc các kiểm tra tiết niệu tùy theo triệu chứng. Không phải ai tiểu đêm cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm này.
Trong thời gian theo dõi, người mắc có thể ghi lại số lần thức giấc, lượng nước uống, thời điểm sử dụng trà hoặc cà phê và lượng nước tiểu mỗi lần. Nhật ký này giúp bác sĩ có thêm thông tin để đánh giá chính xác hơn.
Tóm lại, tiểu đêm nhiều lần không đồng nghĩa với thận yếu. Tình trạng này có thể bắt nguồn từ thói quen sinh hoạt, đái tháo đường, phì đại tuyến tiền liệt, rối loạn bàng quang hoặc bệnh thận. Nếu triệu chứng kéo dài, tăng dần hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, người mắc nên thăm khám thay vì tự chẩn đoán hay dùng các sản phẩm được quảng cáo là bổ thận.
Powered by Froala Editor